Literatura dziecięca nie może opierać się tylko na pięknych, kolorowych obrazkach...

LITERAT CZERWCA 2012 

ROZMOWA Z MARIĄ IZABELĄ FUSS

Urodzona w Bystrzycy Kłodzkiej. Była mieszkanka Lądka Zdroju, w którym rozpoczęła swoją przygodę z pisaniem. Najpierw były to krótkie opowiadania w stylu horroru. Za swój debiut autorka uważa opowiadanie „Czego panicznie bał się Edgar Allan Poe?”. W roku 2005 autorka wyjechała na Wyspy Brytyjskie. Tam też tworzy książki i opowiadania dla dzieci. „Cheeky Elf i tajemnicze zniknięcie świątecznego drzewka” powstało w grudniu 2007 roku, a ostatecznie opublikowane zostało w lutym 2011 roku. Autorka jest fanką wielu autorów, a przede wszystkim: Stephena Kinga, Beatrix Potter, Enid Blyton oraz Nicka Butterwortha.

Agnes Anne Rose: Witam Cię serdecznie, Marysiu, w mojej Krainie Czytania i dziękuję, że przyjęłaś moje zaproszenie, zostając Literatem Czerwca 2012. Spotykamy się dziś w bardzo szczególnym dniu, zwłaszcza dla Twoich Czytelników. Może przypomnę tym, którzy jeszcze nie wiedzą, że tworzysz literaturę dziecięcą. W takim razie powiedz mi, czym dla Ciebie, jako osoby piszącej dla dzieci, jest Dzień Dziecka?

Maria Izabela Fuss: Witam serdecznie Ciebie, Agnieszko i wszystkich odwiedzających Twój fantastyczny blog. To dla mnie prawdziwy zaszczyt usiąść na honorowym miejscu Literata Miesiąca i móc uczestniczyć w zabawie. Dla mnie Dzień Dziecka mógłby trwać przez calutki rok. Po pierwsze, uważam, że codziennie powinniśmy okazywać dzieciom, że je kochamy. Po drugie, czemu nie spróbować samemu na powrót poczuć się dzieckiem? Każdy dzień jest na to odpowiedni. Każdy dzień powinien być wyjątkowy i szczególny. Dzień Dziecka to dzień na wspólne gry i zabawy, układanie puzzli, czytanie książek na dobranoc i obdarowywanie się małymi upominkami, na przykład wiankiem ze stokrotek czy lizakiem. Chciałabym skorzystać z okazji i życzyć wszystkim dzieciom dużo radości podczas zabaw, mnóstwo słodkości w kieszeniach i serdecznych przyjaciół, z którymi warto spędzić każdą wolną chwilę.

AAR: Zastanawia mnie skąd w ogóle wziął się u Ciebie pomysł, aby zacząć tworzyć literaturę dla najmłodszych. Zdradź mi oraz Czytelnikom mojego bloga, jak to się stało, że piszesz dla dzieci? A może któregoś dnia podczas opowiadania bajek swojemu dziecku, pomyślałaś nagle: a czemu nie zacząć spisywać tych historyjek?

MIF: Kiedyś już ktoś zadał mi podobne pytanie. Odpowiedziałam wtedy: Ponad dziesięć lat temu nauczycielka z liceum powierzyła mi opiekę nad dwójką swoich dzieci. Starsze dziecko miało wtedy około siedmiu lat, młodsze kilka miesięcy. Pamiętam, że wymyślałam różne niestworzone historie, aby jakoś urozmaicić starszej dziewczynce czas w te długie, deszczowe wieczory, kiedy nie mogłyśmy wyjść na ogród i pobawić się lalkami. Po powrocie do domu spisałam kilka z nich na kartkach papieru.

AAR: Powiedz mi tak z własnego doświadczenia, jakimi czytelnikami są dzieci? Czy są one bardziej wymagające niż dorośli? A może, tworząc dla nich, piszesz pod pewnego rodzaju presją, wiedząc, że dziecko to niezwykle uważny czytelnik, który dostrzega nawet najdrobniejsze szczegóły?

MIF: Zabierając się za pisanie książek dla dzieci, byłam świadoma tego, że dziecko dostrzega kształty, kolory, wielkość, dosłownie wszystko! Opisy muszą pobudzić wyobraźnię, w której powstaje obraz wybudowany ze słów. Literatura dziecięca nie może opierać się tylko na pięknych, kolorowych obrazkach czy na przyciągającej oko szacie graficznej, musi też posiadać rozbudowane opisy pomieszczeń, wygląd bohaterów i opisy ich charakterów, z którymi Młody Czytelnik może się usposabiać lub też nie! Dzieci to wyśmienici słuchacze i niezastąpieni wykrywacze kłamstw.

AAR: Zawsze wydawało mi się, że tworzenie literatury dziecięcej wymaga nad wyraz rozwiniętej wyobraźni, bo przecież trzeba powymyślać rozmaite, a czasami nawet dziwaczne, postacie i nadać im cechy ludzkie. Jak jest u Ciebie? Skąd czerpiesz pomysły do swoich książek?

MIF: Obserwuję otaczający mnie świat ludzi, zwierzęta, całą naturę. Uważnie wsłuchuję się w śpiew ptaków, szum drzew i szelest liści, kiedy spaceruję w parku. Przyglądam się dzikim kaczkom, leśnym myszkom i wiewiórkom wspinającym się po drzewie. Dotykam trawy, kamyków i wody w strumyku. Wciągam świeże powietrze w płuca. Jednym słowem, żyję tak jak powinna żyć osoba, dla której wyobraźnia jest ważną częścią życia. Dzięki takim dziwnym rytuałom, którym oddaję się podczas spacerów w parku czy na ulicy, jestem w stanie obudzić moją wrażliwą stronę natury i stworzyć magiczny świat elfów, wróżek czy innych niesamowitych stworzeń!

AAR: Jesteś autorką dwóch książek dla dzieci. Bohaterem jednej z nich jest Cheeky Elf, zaś drugiej, tej anglojęzycznej, Fuzzy Buzzy. Kim tak naprawdę są te postacie?

MIF: Powiedziałabym raczej, że trzech książek! Do tej pory napisałam dwie części o Cheekym Elfie i jedną książkę o Fuzzym. Zaznaczę też, że oba światy są sobie obce i książki nie mają z sobą nic wspólnego. Cheeky Elf powstał specjalnie dla polskich dzieci, natomiast Fuzzy Buzzy powstał na potrzeby rynku anglojęzycznego. Postacie te zostały wykreowane na podstawie moich obserwacji w świecie ludzi. Cheeky Elf wpadł do mojej głowy w grudniu 2007 roku, pomysł zrodził się po skrzyżowaniu cech charakteru mojego męża i mnie samej! Fuzzy Buzzy narodził się trzy lata później z myślą o moim siostrzeńcu Dylanie.

AAR: Piszesz zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Czy w związku z tym czujesz jakąś różnicę w tworzeniu w zależności od języka, w którym akurat piszesz?

MIF: Oba narody posiadają swoje własne idiomy i określenia, z którymi trzeba się zapoznać. Pomimo tego, dzieci na całym świecie są takie same, powinno się tylko odkryć jak do nich dotrzeć.

AAR: Powszechnie wiadomo jest, że literatura dziecięca powinna uczyć, bo przecież skierowana jest do tych, którzy dopiero wkraczają w życie i poznają świat. Czy tworząc taką opowieść od samego początku masz na uwadze morał, jaki wypłynie z powstającej właśnie historii, czy może to przychodzi stopniowo w miarę pisania albo spontanicznie wpadasz nagle na jakiś pomysł?

MIF: Różnie bywa, Agnieszko! Jeśli chodzi o pierwszą część Cheeky Elfa, morał powstał na sam koniec. Przy drugiej części, morał był przewodnią myślą i bez niego nigdy nie powstałaby opowieść o poszukiwaniach elfiego skarbu. Natomiast w książce o Fuzzym, morał przyszedł stopniowo w miarę tworzenia historii.

AAR: Czego w takim razie uczą Twoje książki?

MIF: Wszystkiego po trochu, miłości do bliźniego, wytrwałości i umiarkowania w dążeniach do celu, dzielenia się z innymi i poszanowania czyjegoś mienia. Myślę, że nie tylko dzieci potrzebują takiej lekcji życia. Wielu z nas, dorosłych, zapomniało jak naprawdę powinniśmy żyć, aby kochać i być kochanym!

AAR: A teraz zapytam Cię o spotkania autorskie. O ile mi wiadomo uczestniczysz w tego typu spotkaniach, gdzie oprócz Ciebie w roli głównej występują właśnie dzieci. Czy w jakiś szczególny sposób przygotowujesz się do tych spotkań? Czy może masz jakiś z góry opracowany plan o czym będziesz rozmawiać ze swoimi Czytelnikami?

MIF: Faktycznie, biorę udział w wielu spotkaniach z Czytelnikami. Po prostu ubóstwiam dzieci i chętnie przyjmuję zaproszenia od największych sieci księgarń w Wielkiej Brytanii na spotkania z angielskimi dziećmi. (Niestety, nie mieszkam w Polsce i na razie promuję Fuzzy’ego na Wyspach Brytyjskich). Szczerze przyznam, że jeszcze na początku próbowałam opracować jakiś plan spotkań, na którym miałam bazować, lecz w trakcie owych spotkań wszystko wymykało się spod kontroli i szłam za ciosem. Na początku zaliczyłam kilka wpadek, na przykład: powtarzałam jedno i to samo przez co najmniej dziesięć minut, dopóki prowadzący nie przejął steru. Na szczęście całe spotkanie zakończyło się pomyślnie! Uff! Reszta spotkań odbyła się bez większych pomyłek. Dzieci chętnie kupują książki o Fuzzym z moim autografem, a rodzice wracają po więcej egzemplarzy!

AAR: Ogólnie mówi się, że wskaźnik czytelnictwa wciąż spada. Moim zdaniem, aby temu skutecznie zaradzić, trzeba wypracować już u Najmłodszych nawyk sięgania po książkę. Czy jako osoba pisząca dla dzieci masz jakiś swój własny sposób, aby zachęcić naszych Milusińskich do czytania, a tym samym także ich rodziców do inwestowania w swoje pociechy, między innymi, poprzez kupowanie i czytanie im książek?

MIF: Powiem tylko, że przeraża mnie myśl, że ludzie przestają czytać. To wprost nie do pomyślenia! Rozumiem, że niektórych nie stać na opłacenie rachunków, a tym bardziej - na kupno książek! To jednak nie powód, aby w ogóle przestać czytać! Wciąż istnieją biblioteki, z których można pożyczać stare i nowe pozycje i zagłębiać się w świat stworzony przez autora! Pamiętam, że mnie samą kiedyś nie było stać na zakup książek, biegałam więc do pobliskiej biblioteki i wychodziłam z niej obładowana książkami! Moim sposobem na sprzedaż książek jest promocja, rozmowa z dziećmi i ich rodzicami, reklama w gazetach! Pisanie książek to niepewny interes, ale przynoszący wiele radości.

AAR: Marysiu, zostawmy na chwilę literaturę dziecięcą, a skupmy się na książkach tworzonych dla tych starszych wiekiem czytelników. Otóż, jesteś jedną z uczestniczek projektu Blogerzy Książki Piszą. Tutaj był odgórnie ustalony wymóg, iż należy napisać tekst adresowany do osób dorosłych. Czy, w związku z tym, miałaś trudności z przestawieniem się tak nagle na inne tory tworzenia?

MIF: Ogromnie się cieszę, że zdecydowałam się dołączyć do projektu Blogerzy Książki Piszą! Z początku myślałam, że nie podołam temu zadaniu, ale za Twoją namową, zgodziłam się jednak stworzyć tekst dla starszych czytelników. Najpierw zaczęłam przetrząsać wszystkie szuflady w poszukiwaniu jakiegoś opowiadania dla dorosłych i niestety nie znalazłam nic ciekawego! Wtedy zastanowiłam się o czym mogłabym napisać i pierwsze co przyszło mi do głowy to temat emigracji, który nie jest mi obcy! Słyszałam wiele na temat ludzi wyjeżdżających za granicę, byłam świadkiem wielu wspaniałych, a zarazem przykrych wydarzeń, które miały miejsce pośród grona Polaków żyjących w Anglii. Emigracja to temat rzeka, ale warto czasami się w niej zagłębić i poznać co kryje się na jej dnie!

AAR: Skoro udało Ci się napisać fantastyczny tekst dla dorosłych, to czy nie myślisz, aby pójść za ciosem i napisać, na przykład, powieść dla rodziców swoich dotychczasowych Czytelników?

MIF: Rozważałam taką opcję. Niestety brak czasu mi na to nie pozwala. Mam jednak mnóstwo pomysłów na książki dla dzieci i młodzieży, a oni są w chwili obecnej dla mnie priorytetem. Kto wie, może kiedyś napiszę coś dla dorosłych, nie mówię NIE!

AAR: Wróćmy jednak do literatury dziecięcej. Interesuje mnie, co Marysia czytała, kiedy była bardzo małą dziewczynką i czy te lektury w jakiś sposób wpłynęły na Twoją obecną twórczość?

MIF: Na pewno warto wspomnieć serię o Mary Poppins, którą wciąż mam na półce! Na pewno na moją twórczość wpłynęła Beatrix Potter (autorka „Króliczka Piotrusia” ) oraz Enid Blyton (pewnie nieznana polskim czytelnikom). Mała Marysia czytała dosłownie wszystko, nie była wybredna. Warto wspomnieć, że do dziś moją ulubioną lekturą jest „Władca much” W. Goldinga.

AAR: Na koniec nie mogę Cię nie zapytać o Twoje najbliższe plany zawodowe. Czy jesteś już w trakcie pisania kolejnej książki adresowanej do dzieci, czy może postanowiłaś zrobić sobie przerwę, bo wiem, że stosunkowo niedawno wydałaś nową książkę i teraz jesteś zajęta jej promocją?

MIF: To prawda nie tak dawno, a dokładnie 1 marca (tuż przed moimi urodzinami) wydałam Fuzzy’ego i teraz koncentruję wszystkie siły na promocji tej książki. Wspomnę, że autorką ilustracji jest moja ulubiona graficzka Paulina Radomska-Skierkowska, która stworzyła też okładki i dodatki do Cheeky’ego Elfa. Paulina wykonała kawał świetnej roboty i nie mogę doczekać się jak zaczniemy pracę nad drugą częścią Fuzzy’ego. O, właśnie i tu zdradziłam moje najbliższe plany zawodowe. Jestem w trakcie pisania drugiej części Fuzzy’ego mam nadzieję, że uda mi zakończyć prace do końca września. W międzyczasie szukam wydawcy do nowej serii nie zdradzę jednak szczegółów, to tajemnica!

AAR: Marysiu, serdecznie Ci dziękuję za rozmowę. Życzę Ci dalszej owocnej pracy literackiej oraz radości z tworzenia i wielu uśmiechniętych dziecięcych buzi na widok bohaterów Twoich książek.

MIF: Agnieszko, to ja dziękuję za zaproszenie. Cieszę się, że zostałam Literatem Miesiąca Czerwca! Dziękuję też wszystkim, którzy przeczytali mój wywiad i pozostawili komentarze. Zapraszam też wszystkich na stronę Cheeky Elfa i Fuzzy’ego Buzzy’ego na Facebooku!

Rozmowa i redakcja:

Agnes Anne Rose

Czasami pomysł na książkę powstaje po prostu z chęci opowiedzenia jakiejś historii...

LITERAT MAJA 2012 

ROZMOWA Z AGNIESZKĄ GIL

Jej przygoda z pisaniem rozpoczęła się „Przygodą na basenie” zamieszczoną w antologii „Wesołe historie”. W lokalnych gazetach autorka od kilku lat publikuje bajki, teksty o Wrocławiu i serię artykułów „Nauka przez zabawę”. Najłatwiej spotkać ją w bibliotece, gdzie co prawda nie pracuje, ale prowadzi cykl GILgotki, czyli Agnieszka Gil zaprasza – na spotkaniach z literaturą od kuchni gości autorów i ilustratorów, bawi się z dziećmi na czytelniczych GILgotkach tematycznych. W 2008 ukazał się „Dziki szczaw”, czyli powieść z drugim dnem, które docenią również dorośli, gdyż w perypetiach młodzieży jak w wodzie odbija się historia poprzedniego pokolenia i uwidaczniają różnice miejsko-wiejskie. W kwietniu 2012 roku pojawiła się „Herbata z jaśminem”, w której autorka podejmuje niełatwy temat dojrzewania i przedstawia swój ukochany Wrocław.

Agnes Anne Rose: Agnieszko, witam Cię bardzo serdecznie na swoim blogu. Dziękuję Ci za przyjęcie mojego zaproszenia i tym samym zostania Literatem Maja 2012. Niedawno ukazała się Twoja najnowsza powieść pod tytułem „Herbata z jaśminem”. Przyznasz chyba, że bardzo apetyczny tytuł. Czy treść książki również tak dobrze smakuje jak owa herbata z jaśminem?

Agnieszka Gil: Mam wrażenie, że nie do końca, tytuł może być trochę mylący, bo choć brzmi i pachnie zachęcająco, kojarzy się z czymś przyjemnym, jest zgoła odmienny od rzeczywistości, w jakiej umieściłam bohaterkę. Ale kierując się tym, co słyszę ostatnio od Czytelniczek, czyta się to nieźle, więc jako lektura może smakować. Choć z pewnością powtórzę za moją ulubioną recenzentką: nie jest to książka lekka, łatwa i przyjemna.

AAR: Z tego, co wyczytałam na stronie wydawnictwa, a także z informacji na Twoim blogu wnioskuję, że książka adresowana jest do młodzieży, a szczególnie do nastoletnich dziewczyn, które jeszcze nie bardzo wiedzą, czego oczekują od życia. Powiedz mi, czy trudno jest napisać książkę skierowaną do nastolatek? Czy w zawiązku z tym musiałaś przyjąć pewne ograniczenia, na przykład językowe?

AG: Tak, ta książka z założenia miała być skierowana do nastolatek. I choć wiem, że chętnie sięgają po nią ich mamy, nastolatki były tu priorytetowym odbiorcą. I to odbiorcą bardzo wymagającym, bezbłędnie i bezlitośnie obnażającym każdą niezgrabność czy nieszczerość. Dlatego bardzo dużo pracy włożyłam w to, by język był zrozumiały, a jednocześnie, by nie wyszło na to, że dorosła kobieta przebrała się na chwilę w ciuchy siedemnastolatki. Nie wystarczy napisać: jesteś cool, chodź na fejsa, by stać się wiarygodnym. Bardzo bałam się powierzchowności. Mocno skupiłam się na języku. Moją pierwszą redaktorką merytoryczną była nastoletnia córka, wspaniale wyłapująca każdą niezręczność. Jedną z nich było sformułowanie „do jasnej Anielki!”, naturalne i zupełnie zrozumiałe... dla moich rówieśników. Dlatego usłyszałam natychmiast: Mamo, proszę cię... Może chociaż: do jasnej cholery? Z drugiej strony jednak zależało mi bardzo na tym, by język nie był ubogi, a miejsca między dialogami wypełnione treścią bardziej obfitą, niż mieszcząca się w trzech wersach. Ale jednocześnie, by zainteresować, a nie zagadać. To wszystko sprawiło, że pisanie „Herbaty z jaśminem” było naprawdę dużym wyzwaniem i po raz nie wiem który chcę się tu ukłonić w stronę Anny Garbal, redaktorki pracującej ze mną od początku powstawania książki. Choć i tak nie udało nam się uniknąć złośliwości chochlików drukarskich, wąsy wychowawcy bohaterki przejdą do historii jako anegdotka...

AAR: Bohaterką książki jest Martyna, której rodzinie daleko jest do ideału, a samą dziewczynę charakteryzuje ogromny pesymizm, który nie pozwala jej nawiązać bliższych relacji z innymi ludźmi, nawet z tymi najbliższymi. Czy stwarzając taką właśnie bohaterkę, chciałaś dotrzeć do młodzieży z jakimś szczególnym przesłaniem i uświadomić ludziom młodym, co naprawdę jest w życiu ważne i jak skutecznie radzić sobie z problemami wieku dorastania?

AG: Czasami pomysł powstaje po prostu z chęci opowiedzenia jakiejś historii. Nieraz jest pretekstem, by przedstawić miejsce, czy jakąś rzeczywistość. Bywa, że autor czuje misję. W „Herbacie z jaśminem” jest wszystkiego po trochę i w zasadzie do samego końca nie byłam pewna, co w tym przypadku najbardziej powodowało mną, że tak, a nie inaczej przedstawiłam losy bohaterów. Zaczęło się od słów mojej córki: Mamo, Łucja z „Dzikiego szczawiu” była taką mamincórką. Mogłabyś teraz napisać o jakiejś niegrzecznej dziewczynce! A obmyślając fabułę, szłam trochę za Martyną, zwaną Kurą, nie tak do końca nią sterując, dawałam się poprowadzić jej charakterowi, a czasem nawet nastrojowi. Zobaczyłam wszystko wyraźniej, kiedy przeczytałam całą książkę podczas korekty autorskiej. I wyszło na to, że oprócz zaprezentowania Czytelnikowi mojego ukochanego Wrocławia, udało mi się mam nadzieję pokazać, że z pewnych sytuacji można i koniecznie trzeba się wywikłać. Nawet jeśli nie ma się doświadczenia, pieniędzy i, wydawałoby się, żadnych szans na zmiany, trzeba do nich dążyć. W zasadzie niezależnie od tego ile ma się lat, kilkanaście czy kilkadziesiąt, nie wolno dać się zamknąć w klatce bez wyjścia, szczególnie jeżeli klatka jest brudna i zardzewiała, a pobyt w niej lokatorowi wyjątkowo nie służy. A ludzie wokół potrzebni są nam do funkcjonowania, tylko warto dobrze im się przyglądać i wybierać. Zdarza się, że ktoś, kto powinien być osobą najbliższą i podporą, nie spełnia tej roli. Trzeba szukać przyjaźni, oparcia i szczęścia, wychodzić im na przeciw. Z drugiej strony czasem naprawdę nie ma możliwości nic samemu zdziałać, kiedy człowiek powodowany jest pewnymi mechanizmami czy znajdzie się w sytuacji, z której po prostu sam nie ma szans się wydostać. Wtedy niezbędna jest pomoc innych, mam nadzieję, że i ten sygnał dotrze do kogoś, kto mógłby coś zrobić, a tylko patrzy, nawet udając, że nie widzi, bo tak wygodniej.

AAR: Niektórzy pisarze przyznają, że kreując daną postać, starają się bardzo dokładnie obserwować innych ludzi i w ten sposób przenosić to prawdziwe życie na karty swoich powieści. Czasami mówią nawet, że ich literacka postać ma wiele wspólnego z kimś, kogo spotykają na co dzień. Jak było z Martyną? Czy Martyna naprawdę istnieje, czy może jest ona jedynie wytworem Twojej wyobraźni?

AG: Niestety, Martyna istnieje. Istnieje w wielu dziewczynach, które są lub były nastolatkami, dawno temu i obecnie. Mówię: niestety, bo rodzina i środowisko, w którym się obracają, to nie jest coś, co zdrowo myślący człowiek chciałby widzieć jako miejsce dla swojego dziecka. Moja bohaterka odradza się wzorem feniksa, ale całe zastępy innych nie mają takiej możliwości, grzęznąc w bagienkach, jakie stworzyli im najbliżsi. I to, co powiedziałam wcześniej nieraz nie ma możliwości samodzielnego wydostania się z matni, o ile nie zadziała Los albo ktoś, kto wyciągnie rękę. Dziś usłyszałam od jednej z Czytelniczek, że trudno opisać wiarygodnie taką postać, nie mając kontaktu z tego rodzaju sytuacjami. Coś w tym jest.

AAR: Powiedz, mi skąd w ogóle pomysł, aby pisać dla młodzieży?

AG: Zawsze chciałam pisać to, co sama chętnie przeczytałabym. Chyba nie dojrzałam jeszcze do tego, by czytać wyłącznie literaturę dla dorosłych (śmiech). Przepadam za książkami dla młodzieży, do dziś jestem za pan brat z wieloma lekturami kojarzącymi się bardziej z dziewczętami, niż z kobietami. Pewnie to dlatego. A trochę to też przypadek, pierwszą dłuższą rzecz, jaką stworzyłam, „Dziki szczaw”, pisałam na konkurs na powieść dla młodzieży ogłoszony przez Wydawnictwo Telbit. Ostatecznie na konkurs jej nie posłałam, ale Los wiedział swoje, właśnie tam debiutowałam z większą formą. „Herbatę z jaśminem” pisałam już konkretnie do serii Naszej Księgarni „Tylko dla dziewczyn”, czyli z założenia dla młodzieży.

AAR: Twoim debiutem literackim było opowiadanie pod tytułem „Przygoda na basenie”, które ukazało się w antologii o tytule „Wesołe historie”. Mam wrażenie, że zarówno opowiadanie, jak i cała antologia adresowane były do najmłodszych czytelników. Czy mogłabyś coś więcej powiedzieć na ten temat?

AG: „Przygoda na basenie” jest moim debiutem absolutnym to pierwsza bajka, jaką w ogóle napisałam. I od razu okazała się być szczęśliwym kamyczkiem na mojej literackiej drodze. Napisałam ją dla córki, zainspirowana konkursem literackim ogłoszonym przez miesięcznik dla rodziców „Dziecko”. Bajeczka została nagrodzona przez redakcję, więc wysłałam ją potem do kilku wydawców i tak trafiła do antologii Wilgi, sąsiadując z bajkami Wandy Chotomskiej i wielu innych dobrych pisarzy. Ta publikacja sprawiła, że odważyłam się pisać dalej i dotąd moje bajki ukazują się w lokalnym wrocławskim czasopiśmie, a ja wzięłam się także za powieści. Dodam jeszcze, że „Dziecko” jest trochę i moim dzieckiem, mam przyjemność współpracować z serwisem eDziecko między innymi jako autorka artykułów poradnikowych.

AAR: Dowiedziałam się również, że we wrocławskiej bibliotece prowadzisz spotkania literackie, podczas których, między innymi, bawisz się z dziećmi na tak zwanych GILgotkach tematycznych. Agnieszko, a cóż to takiego te GILgotki?

AG: Nie każdy lubi łaskotanie, ale na literackich GILgotkach nie czyha takie niebezpieczeństwo. Od czterech lat spotykam się z dziećmi w wieku około 5-10 lat, głównie w bibliotekach, organizując tematyczne spotkania okołoliterackie. Czytam im bajki, opowiadania, wiersze czy fragmenty książek, przeplatając lekturę zabawami, zgadywankami, grami, rysowaniem najróżniejszymi ciekawymi zajęciami. Wcielam się w postać czarownicy, Indianki, piratki, królewny czy kucharki, przebieram się i bawię wraz z nimi. Wszystko po to, by zaszczepić w nich chęć przebywania w miejscach pełnych książek, otwieram drzwi do różnych światów. By czytanie nie kojarzyło się z przymusem, ale z przyjemnością, relaksem. Chętnie widziałabym na tych spotkaniach również rodziców, by i oni mieli świadomość, po co warto sięgnąć, co zaproponować swoim pociechom, jaką książkę sprawić mu na Dzień Dziecka czy inną okazję, ale zwykle chętniej w tym czasie robią zakupy... Szkoda, bo ci, którzy spędzają z nami czas, naprawdę świetnie się bawią. Myślę, że to GILgotki były przyczyną, dla której niedawno zaproszono mnie w szeregi członków Stowarzyszenia Przyjaciół Książki dla Młodych, Polskiej Sekcji IBBY, z czego jestem bardzo dumna!

AAR: A teraz skupmy się ponownie na Twoim pisaniu. W 2008 roku wydałaś powieść dla młodzieży pod tytułem „Dziki szczaw”. Kolejny intrygujący tytuł, a w dodatku książka z drugim dnem, którą ceni zarówno młodzież, jak i ci starsi czytelnicy. W takim razie, zdradź mi, co takiego szczególnego ma w sobie ta powieść?

AG: „Dziki szczaw” to pierwsza większa forma, którą wydałam, a powstała z różnych przyczyn. Pierwszym impulsem były słowa pisarza, Romka Pawlaka, który powiedział kiedyś, że pisząc książkę, raczej nie kieruje się ekstra powodem, tylko zwyczajnie ma ochotę opowiedzieć jakąś historię. Pomyślałam, skoro to takie proste, to może i ja spróbuję? Od dawna inspirująca była dla mnie wioska, którą znałam od dzieciństwa, spędzając w niej większość wakacji. Jeździłam do niej potem ze swoimi dziećmi, tam też powstało kilka bajek. Wakacyjne wspomnienia z czasów nastoletnich to chwile, które chciałam zachować nie tylko w sercu, więc wymyśliłam bohaterów i prostą fabułę, całość osadziłam w lesie nad Pilicą i zanurzywszy się trochę we wspomnienia własne, trochę w opowieści zasłyszane, trochę w wyobraźnię napisałam tę książkę, pachnącą lasem, miodem i malinami. Przez wydawcę została zakwalifikowana jako powieść dla młodzieży, ale czuję, że taki też jest odbiór, jak słyszę, że lepiej przyjmują ją mamy niż córki. Wspominają własne wakacje sprzed lat, pierwsze miłości, wybory. Chyba każda odnajduje tam siebie, swoją młodość, ciepłą i bezpieczną. I jeszcze trochę, bo na przykład pszczoły. A jak się ktoś dobrze wsłucha, to i piosenki Grechuty...

AAR: Agnieszko, a teraz może zapytam o Twoje upodobania czytelnicze. Czy jest taki autor, którego powieści czytasz bez względu na recenzje? A może masz takiego, na którym się wzorujesz, pisząc swoje teksty?

AG: Tak naj-, najbardziej to lubię horrory... Chciałabym kiedyś i ja taki napisać. Tymczasem jednak wiem, na co mogę się porwać i pozostaję przy powieściach obyczajowych i bajkach. Wielu jest pisarzy, którzy trafiają w środek mego czytelniczego serca, a także są wzorem jako literaci. Moją mistrzynią jest Stanisława Fleszarowa-Muskat, której „Pasje i uspokojenia”, „Most nad rwącą rzeką” i trylogia z „Pozwólcie nam krzyczeć” to książki wyczytane przeze mnie we wszystkie strony po kilkanaście, albo i więcej, razy. Niesamowicie przemawia do mnie sposób, w jaki pisała o emocjach, w jaki przedstawiała ludzi, szczególnie bliskie są mi kobiety Fleszarowej. Kolejną pisarką sprzed lat, której twórczość robiła na mnie zawsze ogromne wrażenie, była Marta Tomaszewska. Jej „Tapatiki” i „Omijajcie Wyspę Hula” też znam chyba na pamięć, a to przecież zaledwie ułamek jej dorobku. Z powodu podobnej Tomaszewskiej (i pewnie mojej) wrażliwości bliska jest mi także Tove Jansson i jej „Muminki”. Może kiedyś i mnie uda się stworzyć taki świat, to moje literackie marzenie. Mam także ulubionych współczesnych twórców, a pośród nich bezsprzecznie Irena Landau, ze szczególnym uwzględnieniem jej książek dla dorosłych (między innymi „Siostry”) i sposób przedstawiania trudnej rzeczywistości, niepozbawiony akcentów humorystycznych, a wszystko poparte znakomitym warsztatem. Z młodszych stażem pisarek wzorem jest dla mnie Anna Fryczkowska, którą kocham za zdolność przeżywania emocji zbliżoną do mojej, umiejętność obserwowania i w szczególny sposób opisywania społeczeństwa. Za te wszystkie okropieństwa, które opisuje z uśmiechem barokowego aniołka na ślicznej twarzy okolonej blond włosami.

AAR: Nie mogę też nie zapytać Cię o projekt, w którym zgodziłaś się wziąć udział. Oczywiście mam tutaj na myśli akcję Blogerzy Książki Piszą. To bardzo miłe, że osoba z takim dorobkiem literackim zaszczyciła nas swoim tekstem, pisząc opowiadanie pod tytułem „Sielanka”. Jak oceniasz tego typu projekty, których ostatnio jest coraz więcej?

AG: To pierwszy projekt tego rodzaju, w którym biorę udział. I nie mam pojęcia, czego się spodziewać, bo nie znam takich przedsięwzięć nawet jako czytelniczka. Wszystko to jest dla mnie strasznie tajemnicze, lecz na pierwszy plan wysuwa się ciekawość jak przyjmą to Czytelnicy? Moje zainteresowanie budzą też opowiadania innych autorów, z których znam tylko jedno. Jak wypadnie na ich tle „Sielanka”, opowiadanie o tytule dość przewrotnym, które dla czytelników „Dzikiego szczawiu” pewnie będzie zaskoczeniem? Czy wpisuje się w organizm tego zbioru, czy też zostanie odrzucona jak Obcy? Temat pozostawiał duże pole do popisu dla wyobraźni, więc tym bardziej czekam na chwilę, kiedy będę mogła zobaczyć całość. Dopiero wtedy będę mogła szerzej wypowiedzieć się w tej kwestii, na razie brak mi punktu odniesienia.

AAR: Wiem, że niedawno brałaś czynny udział w imprezach zorganizowanych z okazji Światowego Dnia Książki i Praw Autorskich, które odbyły się w Kamiennej Górze. Przypomnijmy, że byłaś też jedną z tych autorek, które miały przyjemność wziąć udział w akcji pod tytułem „Czytajmy pod chmurką”, gdzie jak przypuszczam, poprzez głośne czytanie na kamiennogórskim rynku zachęcałaś do sięgania po książki. Co dają takie wspólne spotkania z innymi pisarzami? Czy myślisz, że taki sposób propagowania czytelnictwa naprawdę może zmienić pogląd dotyczący czytania książek u tych osób, które na co dzień sięgają jedynie po prasę i to nie zawsze?

AG: Tak, czytaliśmy na kamiennogórskim rynku, myślę, że ludzi było zupełnie sporo jak na pierwszą tego rodzaju akcję w tamtym miejscu. Nawet pogoda dopisała, na pewno specjalnie po to, żeby jeszcze bardziej zachęcić ludzi do czytania. I było nas więcej niż w stolicy! Biegałam ze spotkania na spotkanie, z „Czytania pod chmurką” na GILgotki, i to były jedne z najmilej spędzonych dni tej wiosny! Żywy kontakt z odbiorcami, którym czytałam fragmenty jednej z ulubionych książek z dzieciństwa „O Królu Cukrowym, Marcepanowej Królewnie, Piernikowym Paziu i kucharce Pelasi”, wizyta w Centrum Kultury, gdzie przybyły dzieci z pobliskiej szkoły i bawiliśmy się naprawdę świetnie, spotkania z Czytelnikami, którzy odwiedzali nas na rynku, rozmawiali i zbierali autografy, to wszystko napawa otuchą. Ludzie potrzebują książek, czasem tylko o tym zapominają w codziennej gonitwie. Każda tego typu akcja ma sens, bo pozwala wrócić na właściwe tory, ustawić priorytety, przypomnieć, że od prozy życia można się oderwać dzięki prozie w literaturze. Każda tego typu impreza to w mojej ocenie znakomita sprawa, także dla nas, piszących, którzy inaczej pewnie niezbyt często mieliby okazję się spotykać na żywo. Jestem bardzo wdzięczna organizatorom za zaproszenie, bo miałam możliwość poznać kilku autorów ze znakomitym dorobkiem, ale także z fantastycznymi osobowościami. Z Moniką Szwają odnalazłyśmy wspólny żeglarski język, osoba Hannibala Smoke’a sprawiła, że mam ochotę nie tylko sięgnąć po kryminał, ale także zagłębić się w różne okolice Dolnego Śląska, a zgodnie z przysłowiem, że szewc bez butów chodzi, z Agnieszką Lingas-Łoniewską, wrocławianką, musiałam się spotkać aż w Kamiennej Górze...

AAR: Kończąc, zapytam Cię o Twoje plany na najbliższą przyszłość. Oczywiście, mam tutaj na myśli tworzenie kolejnej powieści. Czy zaczęłaś już nad nią pracę? Jeśli tak, to do kogo będzie adresowana? Ponownie do młodzieży, czy może tym razem uraczysz swoim talentem pisarskim dorosłych czytelników?

AG: Tym razem zmierzę się z powieścią dla dorosłych. Chodziło mi to po głowie i trochę po sercu, bo choć sprawa będzie poważna, to akcja dzieje się nie tylko w moim Wrocławiu, ale też w miejscach dla mnie szczególnych, silnie związanych z hobby, które uprawiam. Materiały do nowej książki zaczęłam zbierać już kilka miesięcy temu, teraz czekam na akceptację konspektu przez wydawcę i jeśli uda się nam zrealizować wspólny plan, za jakiś czas przedstawię swoje kolejne literackie dziecko. Ale mam też pomysł na kolejną powieść dla młodzieży, to nie tylko ogólny pomysł, lecz dość konkretny zarys, w miarę określeni bohaterowie i miejsce akcji bliska memu sercu miejscowość nad jeziorem, która do niedawna nawet nie istniała na mapie. I środowisko, z którym w czasach nastoletnich, dużo mnie łączyło. Mam też nadzieję, że ujrzy światło dzienne książka dla dzieci na poły realistyczna, na poły baśniowa opowieść o pewnym Jacku, która czeka na decyzję wydawcy.

AAR: Agnieszko, serdecznie Ci dziękuję za rozmowę i życzę samych sukcesów na dalszej drodze kariery literackiej.

AG: Bardzo dziękuję za zaproszenie i pozdrawiam wszystkich Czytelników Krainy Czytania.

Rozmowa i redakcja:

Agnes Anne Rose

J.D. Bujak – „Bilbord”

Książkę przeczytałam dzięki uprzejmości Wydawnictwa. Dziękuję!

Wydawnictwo: PRÓSZYŃSKI I S-KA

Warszawa 2012

Niezwykle trudno jest odnaleźć w Polsce drugie tak wyjątkowe miasto, jakim jest bez wątpienia Kazimierz Dolny nad Wisłą. Jest to miasto przede wszystkim uwielbiane przez artystów. Patrząc na ciekawą architekturę Kazimierza Dolnego, na jego piękne widoki oraz swoisty klimat, trudno dziwić się, iż wpływa on tak niewiarygodnie na wenę artystyczną twórców rozmaitych rodzajów sztuki.

To właśnie w tym wyjątkowym i malowniczym miasteczku swoją kwiaciarnię prowadzi niejaki Krzysztof Pasłęcki. Jest to miejsce, które znają praktycznie wszyscy. Kwiaciarnia świetnie prosperuje, zaś Krzysztof robi wszystko, aby pozyskiwać coraz to nowych klientów. Lecz nie zawsze tak było. Zanim mężczyzna trafił do tego pięknego miasteczka, jego życie przypominało istny koszmar, o którym nie chce pamiętać.

Krzysztof urodził się dwadzieścia siedem lat temu jako Marcin Borowiński. Do pewnego momentu jego życie przypominało sielankę. Miał kochających rodziców, którzy nie widzieli świata poza sobą. Dla małego chłopca ojciec policjant był wielkim autorytetem, zaś matka to najwspanialsza osoba na świecie. Wraz z rodzicami mały Marcinek mieszkał gdzieś w okolicach Krakowa. Ich dom stał tuż przy ogromnym bilbordzie, który chłopcu kojarzył się z wielkim srebrnym oknem. Lecz pewnego dnia w poukładanym życiu siedmioletniego chłopca coś się zmieniło. Ukochana mama nagle zniknęła, a tata stał się podręcznikowym sadystą, dla którego jedynym celem było katowanie swojego jedynaka. Nikt do końca nie wiedział, co tak naprawdę stało się z Ewą Borowińską. Kobieta nagle przepadła bez wieści. Jednak Marcinek z ojcem wiedzieli, że umarła. Chłopiec nie lubił tego słowa. On wolał myśleć, że mama odeszła. Natomiast sąsiedzi faszerowani byli historią o niewiernej żonie i w końcu w to uwierzyli.

Mijają lata. Marcin cudem wyrwany z koszmaru, jaki zgotował mu własny ojciec, zmienia nazwisko na Krzysztof Pasłęcki i trafia do Kazimierza Dolnego do kwiaciarni pana Dawida. Chłopakowi udało się skończyć studia i znaleźć pracę w miasteczku, które już wcześniej go oczarowało. Po śmierci właściciela, Krzysiek przejmuje kwiaciarnię i teraz to on ją prowadzi. Ma swoich stałych klientów, którzy go wręcz ubóstwiają. Zatrudnia też pewną Wiolę o charakterystycznym sposobie bycia. Wydaje się, że mężczyzna w końcu ułożył sobie życie. Odnalazł nie tylko zawodową stabilizację. Prywatnie także mu się wiedzie. Jest szczęśliwy, gdyż ma u boku piękną artystkę, Elżbietę Zakrzewską. Oboje bardzo się kochają i planują wspólną przyszłość.

Jednak w życiu nic nie trwa wiecznie. Spokój i idylliczną egzystencję Krzysztofa brutalnie przerywa wizyta zaprzyjaźnionego policjanta, Feliksa Pokornego. Były stróż prawa nie ma dla Krzyśka dobrych wieści.

— Krzysztof? — zabrzmiał niski głos tuż za jego plecami.

Odgłos upadających na chodnikowe płyty kluczy zabrzmiał jak alarm.

— Na Boga, ależ mnie pan przestraszył, panie Feliksie. — Pasłęcki nerwowo przeczesał dłonią włosy. — Czy coś się stało?

— Niestety, zła wiadomość. — Feliks Pokorny wbił ręce w kieszenie. Słabe podmuchy wiatru kołysały wiszącą na łańcuchu latarnią nad wejściem i powodowały, że cień zwalistej sylwetki przybysza drżał na chodniku, jakby chciał się oderwać od właściciela i umknąć. — Trzy dni temu uciekł z więzienia — powiedział cicho, by nie dosłyszały go przechodzące rozchichotane dziewczyny. — Po plecach Krzysztofa przebiegły lodowate ciarki. Przetarł dłonią czoło, wpatrując się w płaską jak naleśnik twarz byłego policjanta. — Powinieneś uważać…

— Przecież nie wie, gdzie mieszkam… — przerwał mu Pasłęcki. — Nie zna mojego nowego nazwiska, nie wie czym się zajmuję…

— Mimo wszystko. — Pokorny uniósł rękę. — Bądź ostrożny. Fakt, minęło wiele lat, poddano go leczeniu, jednak nie wiadomo, dlaczego uciekł ani co planuje. Gdyby siedział na tyłku, wyszedłby warunkowo za niecałe dwa lata, a jednak podjął ryzyko![1]

O kim mówi Pokorny? Kim jest człowiek, który uciekł z więzienia i dlaczego ta wiadomość budzi w Krzysztofie tak ogromne przerażenie? Po odpowiedzi na te pytania odsyłam Was do książki. Zdradzę Wam jedynie, iż od tego momentu Krzyśka zaczynają dręczyć koszmary senne. Są one tak realne, że pozostawiają na ciele mężczyzny fizyczne ślady. Rany na jego skórze zaczynają się otwierać, niczym stygmaty u osób wybranych przez Boga. Dochodzi nawet do tego, że Krzysztof zaczyna stanowić zagrożenie dla otoczenia, a w szczególności dla swojej dziewczyny. Podczas tych koszmarów nie panuje nad sobą i jest w stanie zrobić krzywdę każdemu, kto znajdzie się w jego pobliżu.

Tymczasem gdzieś pod Kielcami starszy mężczyzna odkrywa w swojej sypialni zwłoki żony, której pogrzeb odbył się dwa tygodnie wcześniej.

Kobieta leżała w poprzek łóżka i wpatrywała się w małżonka nieobecnym wzrokiem. Miała na sobie jedynie cienką, długą koszulę z jasnoróżowego jedwabiu ze wstawkami z delikatnej białej koronki, a na stopach różowe kapcie z białymi pomponami. Ufarbowane na blond włosy zostały misternie ułożone w modną wiele lat temu fryzurę. Leżała tak sobie na boku, podparta na wszystkich poduszkach, z prawą ręką pod głową, jakby zamierzała jeszcze chwilę poczytać przed snem.

— Agatko — ponownie szepnął pan Mariusz, wolno podchodząc do łóżka. Bał się, że jeśli zrobi kolejny krok, jego żona ulotni się jak miraż, pozostawiając w jego sercu jeszcze większą wyrwę niż dwa tygodnie temu.

— A może ona wcale nie umarła? Może te ostatnie dni były tylko koszmarem sennym?

Trzymając się tej wątpliwej teorii, mężczyzna podszedł do skraju materaca i pochylił się nad włosami leżącej. Zapach róż, i jeszcze czegoś ostrego, uderzył w jego nozdrza z taką siłą, że aż mu się zakręciło w głowie.

Odruchowo wsparł się o kremową pościel, a wtedy kobieta straciła równowagę i przewróciła się, z głuchym plaśnięciem, uderzając ręką o drewnianą poręcz. Bezwładna głowa potoczyła się w kierunku męskich dłoni i stary człowiek poczuł na nich lodowate martwe ciało, którego rozpadająca się struktura buchała wręcz niewyobrażalnym smrodem, częściowo tylko zamaskowanym różanymi perfumami.

Pan Mariusz upadł na łóżko i w tej samej chwili uświadomił sobie, że ma do czynienia nie z duchem, a z trupem.[2]

Od tego momentu w krótkich odstępach czasu na terenie całej Polski zaczynają ginąć ludzie. Ofiar jest tak wiele, że można stracić rachubę. Co je łączy i kto stoi za tymi brutalnymi zabójstwami? Czy koszmarne sny Krzysztofa mają coś wspólnego z serią makabrycznych mordów? O tym także dowiecie się, czytając Bilbord.

Otóż, są tacy autorzy, co do których jestem pewna, iż jeśli sięgnę po ich powieść, to mam gwarancję tego, że się nie zawiodę. Ci z Was, którzy regularnie czytają moje wpisy, mogą łatwo domyślić się jakich pisarzy/pisarki mam na myśli. Oczywiście Joanna Bujak jest jedną z takich właśnie autorek. Jej twórczość literacką śledzę od samego początku. Bilbord to trzecia powieść Autorki, po której wyraźnie widać, że Pisarka nie stoi w miejscu, lecz fantastycznie rozwija swój warsztat. Już od pierwszej lektury wiedziałam, że drzemie w niej ogromny talent, czego potwierdzeniem są wszystkie trzy powieści.

Książka, o której dzisiaj mowa, stanowi doskonałe połączenie thrillera z powieścią obyczajową. Oprócz wątków kryminalnych, czytelnik poznaje również prywatne życie bohaterów. Spotkałam się z opiniami, że takie połączenie może wytrącić czytelnika z rytmu i oderwać od wątku głównego. Moim zdaniem wszystko zależy od samego czytelnika. Osobiście tego typu połączenie traktuję jako duży plus, gdyż wtedy wiem, że dany autor nie jest monotematyczny. Takie wątki poboczne w powieściach są jak najbardziej potrzebne, ponieważ dzięki nim postacie kreowane przez pisarzy nabierają bardziej realnego wymiaru. Czytelnik oprócz śledzenia kryminalnej zagadki, ma również możliwość poznania życia prywatnego takiego detektywa, czy policjanta. Pamiętajmy, że oni są takimi samymi ludźmi jak każdy inny bohater książki i oprócz pracy zawodowej mogą pokazać nam coś więcej niż tylko proces tropienia przestępców. Dlatego uważam, że autorzy powinni mieć to na uwadze i nie skupiać się jedynie na jednym elemencie.

Joanna Bujak doskonale sobie z tym poradziła. Dokonała połączenia dwóch światów, prywatnego i zawodowego, w sposób perfekcyjny. Relacje damsko-męskie wprowadziła do fabuły powieści tak, że nie przytłaczają one swoją obecnością tego, co jest tutaj najważniejsze. A najistotniejsze jest rozwiązanie tajemnicy morderstw i odnalezienie osoby, która jest za nie odpowiedzialna. Podobnie jak istotną kwestię stanowią koszmary Krzysztofa. To wszystko umiejscowione jest na pierwszym planie, zaś wszelkie romanse stanowią jedynie uzupełnienie.

Chciałabym też zwrócić uwagę na język, którego używa Autorka. Jest to język prosty i płynny, co sprawia, iż powieść czyta się bardzo dobrze i szybko. Może nawet za szybko. Podobnie jak w przypadku Spadku miałam wrażenie, że książka skończyła się zbyt szybko. Nie brak także dialogów podszytych humorem. Niejednokrotnie zdarzało mi się uśmiechnąć samej do siebie.

Z mojego punktu widzenia tej powieści nie można niczego zarzucić, jeśli chodzi o warsztat pisarski Autorki. Czytelnicy preferujący opisy drastycznych scen efektów popełnionych morderstw, na pewno się nie rozczarują. Wszystko jest tutaj wyważone i dawkowane w odpowiednich proporcjach. Tam, gdzie należy potrzymać czytelnika w napięciu Joanna Bujak robi to doskonale. Tam, gdzie czytelnik powinien się bać, naprawdę czuje strach, a gdzie powinien się uśmiechnąć, robi to. Dlatego nie pozostaje mi nic innego jak tylko z tego miejsca pogratulować jednej z moich ulubionych Autorek, kolejnej fantastycznej powieści. Natomiast jako czytelnik, z niecierpliwością czekam na następne.  

---

[1] J.D. Bujak, Bilbord, Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2012, s. 38.

[2] Ibidem, s 18-19.

Początki mojego pisania sięgają dużo dalej niż powieść „Cztery pory lata” ...

LITERAT KWIETNIA 2012 

ROZMOWA Z RENATĄ L. GÓRSKĄ

Renata L. Górska to polska autorka literatury obyczajowej, znana z takich powieści jak „Cztery pory lata”, „Za plecami anioła”, czy „Błędne siostry”. Publikuje też felietony i opowiadania. Lubi zabawę słowem, dzieci i koty. Jej dewizą jest wszystko móc, nic nie musieć. Autorka o swoim pisaniu: Kluczem pojedynczej idei otwieram inne światy i przez wiele miesięcy przemykam się do nich. Wcielam się w ich mieszkańców, uczestniczę w ich radościach i smutkach, myślę ich myślami. Rozwijam te historie, lecz one też mnie przemieniają, dlatego kończąc powieść jestem trochę inna niż na jej początku. W moich książkach wszystko jest fikcją, mam wtedy największą satysfakcję tworzenia. Dokumentację naszej rzeczywistości pozostawiam już innym. Piszę, ponieważ jednego życia mi mało? Możliwe. Renata oznacza bowiem odrodzona, urodzona na nowo.

Agnes Anne Rose: Pani Renato, na początek chciałabym Panią serdecznie powitać na moim blogu i podziękować, że zgodziła się Pani przyjąć moje zaproszenie i zostać Literatem Kwietnia 2012. Jest to dla mnie ogromny zaszczyt. W styczniu ukazała się Pani najnowsza powieść, pod tytułem „Błędne siostry”. Przyznam, że tytuł bardzo intrygujący. Skąd taki pomysł?

Renata L. Górska: Witam równie serdecznie! Dziękuję za to sympatyczne wyróżnienie, tym mocniej, że spotkało mnie wiosną! O tej porze roku budzą się we mnie nowe idee, nie inaczej było z „Błędnymi siostrami”. Początkowo wątek kobiet-sióstr miał być drugoplanowym, a powieść nosiła inny tytuł. Kiedy byłam zmuszona go zmienić, przyszło mi na myśl, by połączyć stworzoną legendę wokół górskiej polany z losem bohaterek. Nazwa skałek stała się symboliczna dla związku sióstr, dla ich życiowego błąkania się, też popełnionych przez nich błędów. Historia potoczyła się zatem inaczej niż w pierwotnym zamierzeniu. Mam nadzieję, że wyszło jej to na korzyść.   

  

AAR: Na stałe mieszka Pani za granicą, lecz akcję najnowszej powieści umiejscowiła Pani w Polsce, a dokładnie w Karkonoszach. Czy jest to przejaw tęsknoty za krajem rodzinnym?

RLG: I tak, i nie. Dzisiejsza emigracja jest inna niż dawniej, a powroty do Polski są łatwiejsze. Swoją tęsknotę za nią zaspokajam podczas osobistych pobytów w ojczyźnie, ale twórcze wycieczki w wyobraźni na pewno też są w tym pomocne. Nie zawsze umiejscawiam akcję w naszym kraju, jednak „Błędne siostry” rzeczywiście toczą się w polskich górach. Po Karkonoszach wędrowałam w latach licealnych, w ostatnich już nieczęsto. Kto wie, może istotnie zatęskniłam za nimi? 

AAR: „Błędne siostry” to trzecia powieść Pani autorstwa. Ciekawi mnie która z bohaterek jest Pani najbliższa: Kornelia, Marta, a może Karola?

RLG: Najbliższa jest mi zawsze ta, którą właśnie kreuję. Każda z wyżej wymienionych miała swój intensywny czas i najpewniej odzwierciedla po części moje ówczesne nastroje i przemyślenia. Dzisiaj te dziewczyny są mi niczym dawno nie widziane przyjaciółki, do których czuje się sentyment, ale ma się świadomość, że jest się już gdzie indziej niż one. Może odpowiem więc inaczej. Najmocniej bawiła mnie Kornelia, Marta jest trochę taka, jaką chciałabym być, a Karolę lubię za jej niedoskonałości.

AAR: Co, Pani zdaniem, odróżnia „Błędne siostry” od Pani poprzednich powieści?

RLG: Mam wrażenie, że wszystko, gdyż nowa jest (choć też wielowątkowa) historia, odmienna sceneria, inni bohaterzy. Jest natomiast kilka rzeczy, które pojawiły się po raz pierwszy. Są to polskie góry i zima, elementy z pogranicza metafizyki, czy wplecione osobiste doświadczenie migreny. Co do stylu, to nie mnie się wypowiadać, jednak w porównaniu do poprzednich książek w tej starałam się o nieco więcej dialogów.

AAR: A teraz może wróćmy do początków Pani przygody z pisaniem. Zadebiutowała Pani powieścią pod tytułem „Cztery pory lata”. Jak to jest trzymać w ręku własną powieść, na której napisanie poświeciło się kilka miesięcy?

RLG: Początki mojego pisania sięgają dużo dalej, ale istotnie, w księgarniach zadebiutowałam powieścią „Cztery pory lata” po raz pierwszy, odważając się na zmierzenie z rynkiem wydawniczym. Wszystko potoczyło się niebywale szybko, (pozytywne odpowiedzi dwóch wydawców, podpisanie umowy), więc nim naprawdę otrząsnęłam się z szoku, do końca nie dowierzając, już otwierałam paczkę z egzemplarzami autorskimi. Przeżycie było ogromne, jak zawsze, gdy coś wyjątkowego przydarza nam się po raz pierwszy. Trudna do opisania radość, podniecenie i satysfakcja. Przy kolejnych książkach było podobnie, lecz już mniej odlotowo, ponieważ z wiedzą o pozytywnych i negatywnych stronach publikowania.

AAR: Z Pani biografii wynika, że z wykształcenia jest Pani ekonomistką. Zatem, skąd u ekonomistki tak ogromne zacięcie pisarskie?

RLG: Wykształcenie zgodne z rodzajem wykonywanej twórczości może być niekiedy przeszkodą. Jedna ze znajomych, polonistka i dziennikarka, powiedziała mi kiedyś: Ja doskonale wiem, jak powinna wyglądać dobra powieść, ale mi to nie wychodzi, ty nie uczyłaś się tego, a udaje ci się. Istotnie, piszę wyłącznie intuicyjnie. Moje wykształcenie jest pomyłką i poza niespełna rokiem pracy w tym zawodzie, później nie miałam z nim nic do czynienia. Natomiast literki pokochałam jeszcze w przedszkolu, od małej pochłaniałam ogromne ilości książek, a pisać opowiadania zaczęłam w podstawówce. W wieku dorosłym współpracowałam z pewnym miesięcznikiem i dwutygodnikiem, a jakieś dłuższe formy pisałam wyłącznie do szuflady. Wiary w siebie dodało mi prezentowanie swoich tekstów na blogu, który dopóki istniał cieszył się dużą popularnością. Pomiędzy było wychowanie dziecka, różne miejsca pracy i wiele innych doświadczeń życiowych, z których obecnie mogę czerpać. Pisanie nie jest tylko opanowaniem warsztatu, potrzeba zmysłu obserwacji, umiejętności analizy i syntezy, wrażliwości, itd.

AAR: Niektórzy pisarze twierdzą, że przed wysłaniem powieści do wydawnictwa proszą o opinię osoby ze swojego najbliższego otoczenia, na przykład rodzinę, zaufanych znajomych. A jak jest w Pani przypadku? Czy ma Pani jakiegoś swojego nadwornego recenzenta?

RLG: Owszem, są takie osoby najwierniejsze z nich to moja kuzynka Ania i przyjaciółka Bożena. Nie nazwałabym ich jednak recenzentkami, gdyż są nazbyt życzliwe mojemu pisaniu. Obydwie na bieżąco śledzą powstawanie moich powieści, wyłapują literówki, mają celne uwagi. Przede wszystkim zaś motywują mnie, kiedy nachodzi mnie zwątpienie w sens pisania. Jestem im za to niezmiernie wdzięczna.

AAR: Niedawno czytałam wywiad z dość znaną amerykańską pisarką tworzącą literaturę kobiecą. Twierdziła ona, iż nie ma czegoś takiego, jak wena. Jej zdaniem sukces literacki to nic innego, jak tylko efekt ciężkiej pracy nie mający nic wspólnego z natchnieniem. Jakie jest Pani zdanie w tej kwestii? Czy naprawdę coś takiego jak wena, czy natchnienie w ogóle nie istnieje?

RLG: W moim przypadku brak weny byłby końcem pisania. Wszystko bowiem zaczyna się od idei, a one nie biorą się z pracowitości. Napływają, kiedy chcą, acz niekiedy możemy pomóc natchnieniu. Przypuszczam, że każdy autor ma na to swoje sposoby. Nie wyobrażam sobie, ani też nie chciałabym sukcesu literackiego, który opierałby się wyłącznie na ciężkiej pracy. Pisanie nie zawsze jest łatwe i dyscyplina jest niezbędna, ale bez pierwiastka weny w moim pojęciu, czegoś od nas niezależnego - nie byłoby twórczością, a rzemiosłem. Może nawet katorgą.

AAR: Co sprawia Pani największą trudność podczas pisania? Umiejscowienie akcji? Wykreowanie bohaterów?

RLG: Nic z tych rzeczy. Mam ogromną przyjemność w wymyślaniu postaci i miejsc akcji. Wszelakie opisy przychodzą mi dosyć łatwo, ponieważ widzę to wszystko. Wyobraźnię wspomagają obrazy zakodowane przez pamięć, a efekt końcowy jest zapewne zlepkiem jednego i drugiego. Niestety, tak jak natura wyposażyła mnie w dobrą pamięć wzrokową, tak zawiodła już przy słuchowej. Pomijając tematy muzyczne. Absolutnie nie mam jednak pamięci do zasłyszanych słów, notorycznie przekręcam nazwiska, nie potrafię przytoczyć czyichś wypowiedzi. Tym samym dotarłam do sedna, największą trudność sprawiają mi dialogi powieściowe, rodzą się powoli. Za to moi znajomi mogą czuć się bezpiecznie, gdyż nigdy nie przytoczę żadnej z ich rozmów (co podobno zdarza się niektórym pisarzom).  

AAR: Czy pisanie to dla Pani przyjemność, czy może traktuje je Pani jako ciężką pracę, którą należy wykonać bez względu na wszystko?

RLG: Kiedyś obiecałam sobie, że nie dopuszczę do tego, aby moje pisanie z przyjemności przeobraziło się w obowiązek. Nie gryzie się to z samodyscypliną, gdyż czymś innym jest chcę (jeżeli chcę), a czymś innym muszę. A ja nie znoszę coś musieć. Kiedy nachodzi mnie niemoc twórcza, po prostu robię sobie przerwę. To luksus, na który nie stać autorów związanych umowami terminowymi. Moją zasadą jest nic na siłę. Pisanie lubi, aby za nim zatęsknić.

AAR: Na Pani blogu wyczytałam, że pracuje już Pani nad kolejną powieścią. Czego, jako czytelnicy, możemy się po niej spodziewać?

RLG: Na tak wczesnym etapie trudno odpowiedzieć mi na to, ponieważ historia przeobraża się z fragmentu na fragment. Mogę zdradzić, że akcja nie dzieje się w Polsce, będą nietuzinkowe postaci, trochę intryg i sekretów, a wszystko w cieniu zabytkowego miasteczka. Głównym wątkiem jest osobliwy kontakt dwóch kobiet, jedna z nich jest naszą rodaczką. Na jej przykładzie chciałabym pokazać, że spotkania z innymi ludźmi dodają nam też wiedzy o nas samych.

AAR: Wiem, że o najskrytszych marzeniach nie powinno się mówić głośno, ale zaryzykuję i zapytam, jakie jest największe marzenie Pani Renaty Górskiej jako pisarki?

RLG: Rozumiem, że to nie lista życzeń, gdyż ta byłaby dość długa (dotyczy spraw zapleczowych). Największe marzenie jako pisarki? Zyskiwać coraz więcej wiernych czytelników!

AAR: Na koniec chciałabym prosić Panią o zachęcenie czytelników mojego bloga do zapoznania się z Pani najnowszą powieścią.

RLG: Niedawno poproszono mnie o to samo, toteż pozwolę sobie przytoczyć to zdanie: Jeżeli lubisz powieści obyczajowe z sekretami rodzinnymi, wątkiem romansowym i dreszczykiem emocji, a wszystko w pięknych okolicznościach przyrody gór; koniecznie sięgnij po „Błędne siostry”!

AAR: Serdecznie dziękuję za rozmowę i życzę udanych Świąt Wielkanocnych, a także kolejnych fantastycznych powieści.

RLG: Dziękuję, to miłe. Pozdrawiam moją rozmówczynię i wszystkich gości tego bloga! Pogodnej Wielkanocy Wam życzę!

Rozmowa i redakcja:

Agnes Anne Rose